De keuze van leven of dood in een wereld vol schaduwen

In Nederland is het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie in de afgelopen 25 jaar vervijfvoudigd, van 2000 naar bijna 10.000 per jaar. Dit opmerkelijke fenomeen is het resultaat van verschillende maatschappelijke factoren, waaronder vergrijzing en een grotere nadruk op persoonlijke keuzevrijheid. Onderzoek van het Radboudumc, het UMC Utrecht en Amsterdam UMC, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, biedt inzicht in deze stijging.

In 2024 waren de meeste mensen die euthanasie ondergingen tussen de 70 en 80 jaar oud en kampten zij vaak met ernstige lichamelijke aandoeningen zoals kanker of long- en vaatziekten. De onderzoekers wijzen op de veranderende opvattingen over lijden en de kwaliteit van leven, die steeds meer ruimte bieden voor de keuze om euthanasie te overwegen. Dit heeft geleid tot een grotere zichtbaarheid en acceptatie van euthanasie in de samenleving.

De toename van euthanasie is ook te zien in de cijfers: het percentage euthanasie ten opzichte van alle sterfgevallen is gestegen van 1,6 procent in 1999 naar 5,8 procent in 2024. Dit komt mede door een groeiend aantal mensen met terminale ziekten. Kanker blijft de meest voorkomende reden voor euthanasie, maar het aandeel is gedaald van 90 procent naar 54 procent in dezelfde periode. Euthanasie wordt nu ook vaker verleend bij chronische ziekten, psychische aandoeningen en dementie.

Desondanks blijft euthanasie een complex en emotioneel onderwerp, vooral bij mensen met psychische aandoeningen en vergevorderde dementie. Zorgprofessionals pleiten voor terughoudendheid in deze gevallen. De meerderheid van de mensen die voor euthanasie kiezen, sterft thuis, en de wettelijke kaders rondom euthanasie zijn in Nederland sinds 2002 vastgelegd.

De onderzoekers concluderen dat de stijging van euthanasie niet zorgelijk is, maar eerder een logisch gevolg van maatschappelijke veranderingen. Veel deelnemers aan het onderzoek hebben vertrouwen in het huidige systeem en de mogelijkheden die het biedt voor mensen die uitzichtloos en ondraaglijk lijden.