Wetenschap of Smurfenschap?

In zijn afscheidsrede op 3 juli pleit hoogleraar René ten Bos voor een andere manier van wetenschap bedrijven. Hij stelt dat wetenschap geen enkelvoudige waarheid moet zijn, maar een kleurrijk vlechtwerk van perspectieven. Ten Bos verwijst naar de Duitse filosoof Nietzsche, die waarschuwde voor de somberheid van wetenschappelijk denken. Hij vindt dat wetenschap meer verbinding moet zoeken met mensen en verhalen, in plaats van alleen maar alarmerende feiten te presenteren.

Ten Bos legt uit dat veel wetenschap tegenwoordig als een productiebedrijf functioneert, waar artikelen worden gemaakt en nauwelijks gelezen worden. Dit leidt tot een afstand tussen wetenschappers en het publiek, waardoor de wetenschap vaak slecht nieuws brengt. Hij gelooft dat het belangrijk is om verhalen naast de feiten te plaatsen, om zo een rijker beeld van de werkelijkheid te bieden. Dit kan helpen om mensen te betrekken en hen niet te laten afhaken.

Tijdens zijn onderzoek naar wombats, die tijdens bosbranden andere dieren toelieten in hun tunnels, merkte hij dat wetenschappers dit gedrag vaak als survivalgedrag bestempelen. Ten Bos vraagt zich af waarom we niet ook de vriendelijke kant van de wombats kunnen zien. Hij pleit voor een wetenschap die niet alleen focust op cijfers en statistieken, maar ook op de verhalen van mensen en dieren.

Ten Bos benadrukt dat complexe zaken meerdere verhalen vereisen en dat we moeten leren om deze verhalen met elkaar te verweven. Hij noemt dit 'complecteren'. Door verschillende perspectieven te combineren, kunnen we een vollediger en menselijker beeld van de werkelijkheid krijgen. Wetenschap moet een dienst zijn die in interactie ontstaat, in plaats van een product dat afstand creëert.

Ook al neemt hij afscheid van zijn functie, Ten Bos blijft actief in de filosofie en wil blijven luisteren naar verhalen. Hij hoopt dat zijn pleidooi voor een vrolijkere en verbindende wetenschap weerklank vindt, zodat wetenschap dichter bij de mensen komt en niet alleen een afstandelijke discipline blijft.