De strijd om de laatste druppels leven

Na jaren van gestaag herstel, lijkt de verbetering van de Nederlandse zoetwaternatuur te stokken. Belangrijke populaties vissen en libellen nemen af, terwijl indringers zoals de Amerikaanse rivierkreeft en zwartbekgrondels inheemse soorten bedreigen. Dit nieuws komt van Edwin Timmer, die in zijn verslag de zorgwekkende situatie van de rivierdonderpad, de Noordse woelmuis en de groene glazenmaker belicht. Deze soorten zijn symbolisch voor de achteruitgang van onze zoetwaternatuur, hoewel er ook enkele soorten zijn die het goed doen.

Dankzij tienduizend vrijwilligers die soorten tellen, kunnen we een langjarig beeld schetsen van de natuur in Nederland. Sinds 1990 hebben organisaties zoals het Wereld Natuur Fonds en SoortenNL het Living Planet Report samengesteld, dat de ontwikkelingen in de natuur in kaart brengt. Terwijl veel soorten op het land het moeilijk hebben, was de situatie voor de zoetwaternatuur lange tijd rooskleuriger. Populaties van belangrijke soorten groeiden gemiddeld met 60 procent. Echter, recent signaleren ecologen een kentering: de verbetering stokt en er is zelfs sprake van achteruitgang.

De rivierdonderpad, een bodemvis, heeft het bijzonder zwaar. Na een aanvankelijke toename door verbeterde waterkwaliteit, is de soort sinds 2010 vrijwel gedecimeerd door de opkomst van de zwartbekgrondel. Deze invasieve soort verdringt de rivierdonderpad in rivieren en meren. Ook de kleine modderkruiper en de Noordse woelmuis staan onder druk door de menselijk ingrijpen in de natuur, zoals de inrichting van beken en sloten en de lage waterstand door landbouw.

Gelukkig zijn er ook positieve verhalen, zoals dat van de kraanvogel. Deze soort, die 250 jaar geleden uit Nederland verdween, is weer terug en broedt nu in ons land. Dit succesverhaal toont aan dat natuurherstel mogelijk is, mits we de juiste maatregelen nemen. De situatie van de zoetwaternatuur is dus een verhaal van zowel verlies als hoop, en het blijft cruciaal om de balans te herstellen.